FOB là gì? Giá FOB bao gồm những gì? Phân biệt với CIF

Trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, việc lựa chọn điều kiện giao hàng (Incoterms®) phù hợp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí logistics, trách nhiệm pháp lý và mức độ rủi ro của doanh nghiệp. Trong đó, FOB (Free on Board – Giao lên tàu) là một trong những điều kiện được sử dụng phổ biến nhất nhiều năm qua nhờ tính minh bạch và khả năng phân chia trách nhiệm rõ ràng giữa người bán và người mua.

Tuy nhiên, theo hướng dẫn cập nhật của ICC về hàng vận chuyển bằng container (2024), FOB không còn là lựa chọn tối ưu cho hàng container và doanh nghiệp nên cân nhắc các điều kiện khác như FCA, CPT hoặc CIP.  Dù vậy, FOB vẫn được sử dụng rộng rãi trong thực tế, đặc biệt khi đối tác yêu cầu hoặc với hàng rời (bulk cargo).

Vậy FOB là gì, giá FOB bao gồm những chi phí nào, và khác gì so với CIF – điều kiện thường khiến doanh nghiệp nhầm lẫn? Hãy cùng SG Sagawa Vietnam tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. FOB là gì trong xuất nhập khẩu?

FOB (Free on Board – Giao lên tàu) là điều kiện giao hàng theo Incoterms 2020, quy định rằng người bán hoàn thành nghĩa vụ khi hàng hóa được xếp lên tàu tại cảng xuất khẩu do hai bên thỏa thuận.

Điều này có nghĩa là:

• Người bán chịu trách nhiệm vận chuyển hàng hóa đến cảng, xếp hàng lên tàu và làm thủ tục xuất khẩu.
• Từ thời điểm hàng hóa được xếp lên tàu, mọi chi phí và rủi ro thuộc về người mua.

FOB thường được sử dụng khi doanh nghiệp muốn chia sẻ rủi ro và chi phí vận chuyển quốc tế một cách công bằng, đồng thời đảm bảo người bán thực hiện đúng nghĩa vụ xuất khẩu.

Hiểu đúng quy trình FOB giúp tối ưu chi phí và quản lý rủi ro.

Xem thêm: Vận tải đường biển là gì? Lợi thế, rủi ro và quy trình chi tiết

2. Giá FOB bao gồm những gì?

Giá FOB là tổng chi phí mà người bán phải chịu để giao hàng lên tàu, thường bao gồm:

• Chi phí hàng hóa: Giá trị sản phẩm theo hợp đồng.
• Chi phí vận chuyển nội địa: Vận chuyển từ kho của người bán đến cảng xuất khẩu.
• Chi phí xếp dỡ tại cảng: Bao gồm phí bốc xếp hàng hóa lên tàu.
• Chi phí hải quan xuất khẩu: Bao gồm thủ tục xuất khẩu, thuế và giấy phép nếu có.

Những chi phí không bao gồm trong giá FOB là: vận chuyển quốc tế từ cảng xuất khẩu đến cảng đích, bảo hiểm hàng hóa và chi phí nhập khẩu, vốn là trách nhiệm của người mua.

Các chi phí FOB: chi phí người bán phải trả để giao hàng lên tàu.

Xem thêm: Tìm hiểu về chi phí vận tải đường biển hiện nay

3. Trách nhiệm của người mua và người bán trong hợp đồng FOB

Khi áp dụng điều kiện giao hàng FOB (Free On Board), trách nhiệm của hai bên được quy định rõ ràng theo bộ quy tắc Incoterms, đảm bảo quá trình giao nhận hàng hóa minh bạch và đúng nghĩa vụ. Cụ thể:

Đối với bên bán (Người xuất khẩu):

• Chuẩn bị và giao hàng đúng quy định: Bên bán có trách nhiệm chuẩn bị hàng hóa đúng chất lượng, số lượng, quy cách và đóng gói theo yêu cầu trong hợp đồng.
• Thực hiện thủ tục xuất khẩu: Bao gồm việc xin giấy phép, làm thủ tục hải quan và hoàn tất mọi nghĩa vụ pháp lý để hàng được phép xuất khẩu.
• Vận chuyển hàng đến cảng xuất khẩu: Đảm bảo hàng được giao đúng thời gian và xếp lên tàu do bên mua chỉ định tại cảng đã thỏa thuận.
• Cung cấp chứng từ liên quan: Gửi cho bên mua các chứng từ cần thiết như hóa đơn thương mại, vận đơn (Bill of Lading), phiếu đóng gói, chứng nhận xuất xứ,… để làm căn cứ cho việc thanh toán và nhận hàng.
• Kết thúc trách nhiệm: Nghĩa vụ của bên bán chấm dứt khi hàng hóa đã được xếp an toàn lên tàu tại cảng xuất khẩu (FOB Shipping Point).

Đối với bên mua (Người nhập khẩu):

• Chịu chi phí và rủi ro sau khi hàng lên tàu: Kể từ thời điểm hàng hóa được giao lên tàu, mọi chi phí và rủi ro liên quan (vận chuyển quốc tế, bảo hiểm, dỡ hàng, vận chuyển nội địa,...) thuộc trách nhiệm của bên mua.
• Mua bảo hiểm hàng hóa (nếu cần): Dù không bắt buộc, bên mua nên mua bảo hiểm để hạn chế rủi ro trong quá trình vận chuyển quốc tế.
• Thực hiện thủ tục nhập khẩu: Dựa trên chứng từ do bên bán cung cấp, bên mua tiến hành khai báo hải quan, nộp thuế và làm thủ tục thông quan tại nước nhập khẩu.
• Thanh toán đúng hạn: Thực hiện thanh toán theo điều khoản của hợp đồng ngoại thương, đảm bảo tiến độ và giá trị đã cam kết.
• Nhận hàng tại cảng đến: Bên mua có nghĩa vụ kiểm tra, nhận hàng và xử lý các phát sinh (nếu có) sau khi hàng cập cảng nhập khẩu.

Cùng tìm hiểu: Công ty vận tải đường biển nội địa, quốc tế - SG Sagawa Vietnam

4. Phân biệt FOB và CIF

FOB thường bị nhầm lẫn với CIF (Cost, Insurance and Freight – Giá, bảo hiểm và cước vận tải), nhưng có sự khác biệt quan trọng:

• FOB: Người bán giao hàng lên tàu, chịu chi phí và rủi ro đến khi hàng được xếp lên tàu. Người mua chịu vận tải quốc tế và bảo hiểm.
• CIF: Người bán chịu chi phí vận tải quốc tế và mua bảo hiểm cho hàng hóa đến cảng đích. Người mua nhận hàng tại cảng nhập khẩu, chịu rủi ro sau khi hàng đến cảng.

FOB và CIF: Sự khác biệt trong điều kiện giao hàng quốc tế (Incoterms)

Tóm lại, FOB giúp người mua linh hoạt chọn hãng tàu và bảo hiểm, trong khi CIF giảm gánh nặng cho người mua nhưng chi phí thường cao hơn.

FOB là điều kiện giao hàng phổ biến trong xuất nhập khẩu, giúp chia sẻ trách nhiệm giữa người bán và người mua, đồng thời cho phép người mua kiểm soát vận tải quốc tế và bảo hiểm hàng hóa. Khi lựa chọn FOB, doanh nghiệp cần nắm rõ giá bao gồm những gì, nghĩa vụ của mỗi bên và rủi ro liên quan.

Tìm hiểu thêm: Thông tin tổng quan về dịch vụ vận tải đường biển quốc tế

5.  Lưu ý quan trọng từ ICC (2024) 

Theo cập nhật ICC 2024, FOB và CIF không phù hợp cho hàng container vì người bán không kiểm soát được thời điểm hàng được xếp lên tàu, dễ dẫn đến tranh chấp về điểm chuyển giao rủi ro, phát sinh chi phí cảng (THC, local charges) và vướng mắc về chứng từ khi lịch tàu thay đổi.

ICC khuyến nghị doanh nghiệp ưu tiên sử dụng FCA – CPT – CIP, vì các điều kiện này phản ánh đúng quy trình vận tải container, giúp kiểm soát rõ điểm giao hàng, giảm rủi ro pháp lý và minh bạch chi phí – trách nhiệm của mỗi bên.

Trong trường hợp vẫn dùng FOB/CIF theo yêu cầu đối tác, doanh nghiệp cần thỏa thuận rõ ràng về điểm giao hàng, chi phí local và trách nhiệm chứng từ để hạn chế phát sinh tranh chấp.

Có thể bạn quan tâm: 

• Dịch vụ vận tải nội địa uy tín hàng đầu Việt Nam
• Dịch vụ dọn chuyển trọn gói uy tín hàng đầu Việt Nam
• Các phương thức vận chuyển hàng hóa quốc tế phổ biến

Hãy liên hệ với SG Sagawa Vietnam để được tư vấn chi tiết về các giải pháp vận chuyển theo điều kiện FOB hoặc các Incoterms khác, giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí, giảm rủi ro và đảm bảo hàng hóa giao đúng hạn, an toàn tuyệt đối.

• Email: contact@sgh-global.com
• Hotline: 1900545596
• Để tìm hiểu thêm về các dịch vụ khác vui lòng truy cập: https://www.sagawa-vtm.com.vn/
• Fanpage: https://www.facebook.com/SagawaVietnam